Wykroczenia przeciw prawom pracownika

Naruszenia prawa pracy przez pracodawcę mogą stanowić wykroczenia zagrożone karą grzywny. Od 8 lipca 2026 r. górne granice tych kar zostały znacząco podwyższone w ramach reformy Państwowej Inspekcji Pracy.

Definicja

Wykroczenia przeciw prawom pracownika to katalog naruszeń prawa pracy przez pracodawcę (lub osobę działającą w jego imieniu) zagrożonych sankcją grzywny, ścigany przez Państwową Inspekcję Pracy.

Podstawa prawna

Kodeks pracy, Dział XIII “Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika”, w tym art. 281 i 283; od 8 lipca 2026 r. w brzmieniu zmienionym ustawą z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. 2026, poz. 473).

Wysokość grzywien — stan przed reformą 2026 r.

Zgodnie z wcześniej obowiązującym stanem prawnym, grzywna za wykroczenia przeciwko prawom pracownika wynosiła od 1000 zł do 30 000 zł [WERYFIKACJA PRAWNA: dokładna dolna i górna granica różniła się w czasie w różnych źródłach — od 1000/30 000 zł do 1500/45 000 zł — wymaga potwierdzenia stanu na konkretną datę].

Wysokość grzywien — stan po reformie od 8 lipca 2026 r.

Zgodnie z nowelizacją, grzywna za wykroczenia przeciwko prawom pracownika (art. 281 Kodeksu pracy) wzrasta do przedziału 3000-90 000 zł, przy czym górny pułap 90 000 zł dotyczy naruszeń o charakterze systemowym, takich jak pozorne samozatrudnienie. Dodatkowo wprowadzono grzywnę za niekorzystne traktowanie osoby w związku z ustaleniem stosunku pracy, w wysokości 2000-60 000 zł. Mandat nakładany przez inspektora “od ręki” podczas kontroli wzrósł z 2000 zł do 5000 zł [WERYFIKACJA PRAWNA: potwierdzić finalne, ostateczne kwoty przed publikacją, ponieważ ustawa była przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego].

Przykładowe wykroczenia ścigane przez PIP

niezawiadomienie PIP o zawarciu umowy o pracę w określonych, szczególnych przypadkach, w wymaganym terminie (np. 5 dni roboczych od zawarcia umowy w określonych sytuacjach) [WERYFIKACJA PRAWNA: potwierdzić aktualny zakres tego obowiązku],
nieprzestrzeganie przepisów lub zasad BHP przez osobę odpowiedzialną za ten obszar lub kierującą pracownikami,
naruszenie przepisów o czasie pracy, wypłacie wynagrodzenia lub urlopach,
pozorne samozatrudnienie (po reformie 2026 r. traktowane jako naruszenie systemowe z najwyższym pułapem kary).

Kto nakłada karę

Kontrola i nałożenie kary za wykroczenia przeciwko prawom pracownika należą do uprawnień inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy — mogą nałożyć mandat “od ręki” podczas kontroli lub skierować wniosek o ukaranie do sądu.

Najczęstsze błędy i spory

Częstym błędem pracodawców jest niedocenianie wagi drobnych, wydawałoby się, naruszeń formalnych (np. brak terminowego zawiadomienia PIP o zawarciu określonego typu umowy) — takie naruszenia, choć mniej medialne niż spory o wynagrodzenie, również są ścigane i karane.