Czym jest stosunek pracy

Stosunek pracy to prawna więź łącząca pracownika i pracodawcę, w ramach której pracownik zobowiązuje się wykonywać określony rodzaj pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca zobowiązuje się do zapłaty wynagrodzenia. To najważniejsze pojęcie w prawie pracy — od tego, czy relacja spełnia te cechy, zależy, jakie przepisy się do niej stosuje.

Definicja

Zgodnie z definicją stosowaną przez Państwową Inspekcję Pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonego rodzaju pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, za wynagrodzeniem. Kluczowe są tu trzy elementy: podporządkowanie pracownika, osobiste świadczenie pracy oraz odpłatność.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy. Stosunek pracy może powstać na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę — umowa o pracę jest najczęstszą formą.

Komu przysługuje

Stosunek pracy dotyczy wyłącznie osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (lub innej z wymienionych podstaw). Nie obejmuje osób pracujących na umowach cywilnoprawnych (zlecenie, dzieło) ani osób prowadzących działalność gospodarczą w ramach B2B — to jest kluczowa różnica opisana szerzej w dziale “Formy zatrudnienia”.

Obowiązki pracodawcy

• prawidłowe nawiązanie stosunku pracy (pisemna umowa lub potwierdzenie warunków na piśmie przed dopuszczeniem do pracy),
• respektowanie podporządkowania jako dwustronnej relacji — pracodawca kieruje pracą, ale w granicach prawa,
• wypłata wynagrodzenia jako obowiązkowego elementu tej relacji.

Najczęstsze błędy i spory

Najczęstszym problemem jest tzw. pozorne zatrudnienie cywilnoprawne — czyli sytuacja, w której firma zawiera umowę zlecenie lub umowę B2B, ale w praktyce osoba pracuje jak pracownik: ma ustalone godziny, podlega poleceniom przełożonego, nie ma swobody w organizacji pracy. Jeśli spełnione są cechy stosunku pracy, sąd pracy może uznać taką umowę za umowę o pracę, niezależnie od jej nazwy.